Miras hukuku

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Mirasçılık belgesi, mirasbırakanın mirasçılarını ve miras paylarını gösterir; tapuda intikal, banka hesaplarının kapatılması ve tereke işlemleri için gereklidir. Belge nüfus kayıtları esas alınarak noterden düzenlenebilir.

Vasiyetname bulunan, yabancılık unsuru taşıyan ya da nüfus kayıtlarında belirsizlik olan durumlarda belge sulh hukuk mahkemesinden alınır (TMK m. 598). Mirasçılık belgesi aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir; gerçek hak durumunu yansıtmıyorsa iptali ve yeni belge verilmesi istenebilir. Bu talep zamanaşımına tabi değildir.

Ayrıntılar için mirasçılık belgesi yazımıza bakabilirsiniz.

Mirasın reddi

Yasal ve atanmış mirasçılar mirası kayıtsız şartsız reddedebilir. Süre, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten, vasiyetnameyle atanan mirasçılar için ise kendilerine yapılan resmî bildirimden itibaren üç aydır (TMK m. 606).

Ret, sulh hukuk mahkemesine yapılan sözlü ya da yazılı beyanla gerçekleşir. Ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmiş mirasbırakanın mirası ise reddedilmiş sayılır (hükmen ret, TMK m. 605/2); bunun tespiti için süre sınırı yoktur ve alacaklıların takibine karşı ileri sürülebilir.

Süre içinde terekeye ait işlere karışmak, mal satmak ya da terekeyi sahiplenmek ret hakkını düşürebilir (TMK m. 610). Ayrıntılar: Mirasın reddi: süre, başvuru ve sonuçları.

Tereke paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi

Mirasçılar, paylaşım yapılana kadar tereke üzerinde elbirliğiyle maliktir; tereke malları üzerinde tasarruf için kural olarak oybirliği gerekir. Paylaşım, mirasçılar arasında yapılacak yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle ya da anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davasıyla yapılır.

Ortaklığın giderilmesi davasından önce arabulucuya başvurmak 1 Eylül 2023’ten bu yana dava şartıdır. Mahkeme önce malın aynen bölünüp bölünemeyeceğini değerlendirir; bölünme mümkün değilse ya da değer kaybına yol açacaksa satış kararı verilir ve bedel paylar oranında dağıtılır.

Paylaşıma kadar terekenin yönetimi için mirasçılardan birinin istemiyle sulh hukuk mahkemesince mirasçılar temsilcisi atanabilir (TMK m. 640). Ayrıntılar: Ortaklığın giderilmesi davası.

Saklı pay ve tenkis davası

Mirasbırakan; altsoyunun, anne-babasının ve sağ kalan eşinin saklı paylarına vasiyet ya da bağışlarla dokunamaz. Altsoyun saklı payı yasal payının yarısı, anne ve babanın her biri için dörtte biridir; eşin saklı payı ise birinci ve ikinci zümreyle birlikte yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür (TMK m. 506).

Saklı payı zedelenen mirasçı, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini tenkis davasıyla isteyebilir. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ölümden itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571).

Payları önceden görmek için miras payı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Ayrıntılar: Saklı pay ve tenkis davası.

Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma)

Mirasbırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla bir taşınmazı aslında bağışladığı hâlde tapuda satış gibi göstermesine muris muvazaası denir. Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı uyarınca saklı paylı olup olmadığına bakılmaksızın her mirasçı, kendi payı oranında tapu iptali ve tescil isteyebilir.

Bu dava zamanaşımına ya da hak düşürücü süreye tabi değildir. Satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, taşınmazın değeri ile gösterilen bedel arasındaki fark, mirasbırakanın satışa ihtiyacı olup olmadığı ve taraflar arasındaki ilişki gibi deliller birlikte değerlendirilir. Muvazaa ispatlanamazsa saklı payı zedelenen mirasçı için tenkis yolu ayrıca değerlendirilir.

Vasiyetname ve miras sözleşmesi

Vasiyetname; resmî (noter ya da sulh hâkimi önünde iki tanıkla), el yazılı (baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla, tarih atılarak ve imzalanarak) ya da olağanüstü hâllerde sözlü olarak yapılabilir (TMK m. 531–543). Miras sözleşmesi ise resmî vasiyetname şeklinde, karşı tarafın da katılımıyla yapılır.

Ölümden sonra vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır ve ilgililere tebliğ edilir. Hazırlanırken saklı paylar, şekil şartları ve mirasçılar arasında ileride çıkabilecek uyuşmazlıklar gözetilmezse vasiyetname iptal ya da tenkis davalarına konu olabilir.

Vasiyetnamenin iptali ve mirastan çıkarma

Ölüme bağlı tasarruf; mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, iradesinin yanılma, aldatma, korkutma ya da zorlamayla sakatlanması, içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olması ya da şekil kurallarına uyulmaması hâllerinde iptal edilebilir (TMK m. 557).

İptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 559). Mirastan çıkarma (ıskat) ise mirasçının mirasbırakana ya da yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi hâlinde ve sebep tasarrufta belirtilerek yapılabilir (TMK m. 510, 512).