Borçlar hukuku; sözleşmelerden, haksız fiillerden ve sebepsiz zenginleşmeden doğan borç ilişkilerini düzenler. Alacakların tahsili, sözleşmelerin hazırlanması, kira ilişkileri ve tazminat talepleri bu alanın günlük hayatta en sık karşılaşılan konularıdır.
Temel düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’dur; alacakların cebren tahsili ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na göre yürütülür. Ticari alacaklar ve kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Alacak davaları ve icra takibi
Alacak, mahkeme kararı olmadan ilamsız icra takibiyle istenebilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse takip durur; alacaklı itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir ya da elinde imzası ikrar edilmiş belge varsa altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir. İtiraz haksız bulunursa borçlu, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir.
Çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayalı takipte borçlunun itiraz süresi beş gündür. Ticari nitelikteki alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 2026 değişiklikleriyle belirsiz alacak davası kaldırılmış; kısmi davada talep artırımının bir kez yapılabileceği düzenlenmiştir.
Sözleşmelerin hazırlanması ve incelenmesi
İyi hazırlanmış bir sözleşme, uyuşmazlık çıktığında hangi tarafın neyi, ne zaman ve hangi sonuçla üstlendiğini açıkça gösterir. Teslim ve ödeme takvimi, ayıp hâlinde yapılacaklar, cezai şart, fesih koşulları ve uyuşmazlık çözüm yolu özenle yazılmalıdır.
Bazı sözleşmeler kanunda öngörülen şekilde yapılmazsa geçersizdir: Taşınmaz satış vaadi noterde düzenleme şeklinde yapılır; kefalet sözleşmesinde kefilin sorumlu olacağı azami miktarın ve kefalet tarihinin kefilin el yazısıyla yazılması, evli kefil için kural olarak eşin yazılı rızası gerekir (TBK m. 583–584). Yetki sözleşmesi ise yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir.
Kira uyuşmazlıkları: tahliye ve kira tespiti
Konut ve çatılı işyeri kiralarında yeni kira yılındaki artış, bir önceki kira yılının on iki aylık TÜFE ortalamasını geçemez (TBK m. 344). Beş yılı dolduran kira ilişkilerinde kira bedeli emsal kiralar ve hakkaniyet gözetilerek kira tespit davasıyla yeniden belirlenebilir. Dava yeni dönemin başlamasından en geç otuz gün önce açılırsa ya da bu süre içinde yazılı bildirim yapılırsa, belirlenen kira yeni dönemden itibaren geçerli olur.
Kiraya veren; kiracının yazılı tahliye taahhüdü, bir kira yılı içinde iki haklı ihtar, kendisinin ya da yakınlarının konut ihtiyacı, yeniden inşa ve on yıllık uzama süresinin dolması gibi sebeplerle tahliye isteyebilir. Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Ayrıntılar: Kira artışı ve kira tespit davası.
Haksız fiil ve trafik kazası tazminatı
Hukuka aykırı ve kusurlu bir davranışla başkasına zarar veren, zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49). Trafik kazalarında araç hasarı, değer kaybı, tedavi giderleri, iş göremezlik ve destekten yoksun kalma zararları ile manevi tazminat istenebilir.
Zorunlu mali sorumluluk sigortası şirketine dava açmadan önce yazılı başvuru yapılması gerekir; şirket on beş gün içinde yanıt vermezse ya da talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Tazminat talepleri zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil aynı zamanda suç ise ceza zamanaşımı uygulanır.
İhtarname ve temerrüt
İhtarname, borcun ifası, sözleşmenin feshi ya da bir hakkın kullanılması için karşı tarafa noter aracılığıyla yapılan resmî bildirimdir. Belirli bir vadesi olmayan borçlarda borçlu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer ve bu tarihten itibaren gecikme faizi işlemeye başlar (TBK m. 117).
Kira sözleşmesinde iki haklı ihtar, kiracıya ödeme süresi verilmesi, eser sözleşmesinde ayıp bildirimi gibi birçok işlemde ihtarnamenin içeriği ve tebliğ tarihi sonucu doğrudan etkiler. Ayrıntılar: İhtarname nedir, nasıl çekilir?
Eser (yapım, tadilat) sözleşmeleri
Ev tadilatı, dekorasyon, inşaat ya da özel üretim gibi bir işin bedel karşılığında yapılması eser sözleşmesidir. Yüklenici işi özenle ve zamanında teslim etmekle yükümlüdür; iş sahibi teslimden sonra işi gözden geçirip ayıpları gecikmeden bildirmelidir. Gizli ayıplar ortaya çıktıkları anda bildirilmelidir (TBK m. 474, 477).
Ayıplı işte iş sahibi; sözleşmeden dönme, bedelden indirim ya da ücretsiz onarım haklarından birini kullanabilir. Taşınmaz yapılarına ilişkin ayıplarda zamanaşımı teslimden itibaren beş yıldır; yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıla çıkar (TBK m. 478).
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler
Kanunda aksi öngörülmedikçe alacaklar on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146). Kira, faiz, ücret, vekâlet, eser ve benzeri alacaklar beş yılda; haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeden doğan talepler öğrenmeden itibaren iki, her hâlde on yılda zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımı borçlunun itirazıyla dikkate alınır; borçlunun borcu ikrar etmesi, dava açılması ya da icra takibi yapılması zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar (TBK m. 154). Hak düşürücü süreler ise kesilmez ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Ayrıntılar: Alacak davalarında zamanaşımı.
Alacağın tahsilinde izlenecek yol
- 1Belgeleri toplayın
Sözleşme, fatura, banka dekontu, senet, yazışma ve mesaj kayıtları alacağın ispatında temel delildir.
- 2İhtarname
Borçlu noter aracılığıyla ödemeye davet edilir; vadesiz borçlarda temerrüt ve faiz bu tarihten başlar.
- 3Arabuluculuk
Ticari alacaklar ve kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulur.
- 4İcra takibi ya da dava
Belgenin niteliğine göre ilamsız, kambiyo senedine dayalı ya da ilamlı takip başlatılır; itiraz hâlinde dava açılır.
- 5Tahsil
Kesinleşen takip ya da kararla borçlunun mal, maaş ve hesaplarına haciz uygulanır.
Önemli süreler
| İşlem | Süre | Ne zaman başlar? |
|---|---|---|
| İlamsız takipte ödeme emrine itiraz | 7 gün | Ödeme emrinin tebliği |
| Kambiyo senedine dayalı takipte itiraz | 5 gün | Ödeme emrinin tebliği |
| İtirazın iptali davası | 1 yıl | İtirazın alacaklıya tebliği |
| İtirazın kaldırılması | 6 ay | İtirazın alacaklıya tebliği |
| Kira tespit davası (yeni dönem için) | Dönemden 30 gün önce | Dava ya da yazılı bildirim |
| Haksız fiil tazminatı | 2 yıl / 10 yıl | Zararın ve failin öğrenilmesi / fiil |
| Kira, faiz, ücret, eser alacakları | 5 yıl | Alacağın muaccel olması |
| Genel zamanaşımı | 10 yıl | Alacağın muaccel olması |
Sık sorulan sorular
Senetsiz verdiğim borcu nasıl geri alırım?
Kanunda belirlenen tutarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı gerekir; ancak banka havalesi açıklaması, mesaj ve e-posta yazışmaları gibi belgeler “delil başlangıcı” sayılabilir ve tanıkla desteklenebilir. Önce ihtarname, ardından icra takibi ya da dava yolu değerlendirilir.
Ev sahibi kirayı ne kadar artırabilir?
Konut ve çatılı işyeri kiralarında artış, bir önceki kira yılının on iki aylık TÜFE ortalamasını geçemez. Beş yılı dolduran kiralarda ise emsal kiralara göre kira tespit davası açılabilir; dava öncesi arabuluculuk zorunludur.
Kiracı kirayı ödemiyor; ne yapabilirim?
Kiracıya ödenmeyen kira için otuz günlük süre veren ödeme emri ile icra yoluyla tahliye istenebilir; süresinde ödenmezse icra mahkemesinden tahliye kararı alınabilir. Bir kira yılı içinde iki haklı ihtar ise sonraki dönem için tahliye davası sebebidir.
Trafik kazasında karşı tarafın sigortasına nasıl başvurulur?
Kaza tespit tutanağı, hasar belgeleri ve kimlik–ruhsat bilgileriyle sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır. Şirket on beş gün içinde yanıt vermezse ya da teklif yetersizse Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir ya da dava açılabilir.
İlgili yazılar
Borçlar HukukuDinlenebilir
Kira Artışı, Kira Tespit Davası ve Arabuluculuk
Konut ve çatılı işyeri kiralarında artış sınırı, beş yılı dolduran kiralarda kira tespit davası, otuz günlük süre, zorunlu arabuluculuk ve hakkaniyet indirimi.
3 dk okuma
Borçlar HukukuDinlenebilir
Alacak Davalarında Zamanaşımı Süreleri
Genel zamanaşımı on yıl; kira, faiz, ücret ve eser alacaklarında beş yıl; haksız fiilde iki ve on yıl. Zamanaşımını kesen ve durduran sebepler, hak düşürücü süreden farkı.
3 dk okuma
Borçlar HukukuDinlenebilir
İhtarname Nedir, Ne Zaman ve Nasıl Çekilir?
İhtarname; borçluyu temerrüde düşürmek, sözleşmeyi feshetmek ya da bir hakkı kullanmak için noter aracılığıyla yapılan bildirimdir. İçeriği, tebliği ve kira ihtarnameleri.
3 dk okuma
Görüşme
Alacağınızı tahsil etmek için doğru yolu seçelim.
Belgelerinize göre ihtarname, arabuluculuk, icra takibi ya da dava seçeneklerini ve sürelerini birlikte belirleyebiliriz.