Miras Hukuku
Saklı Pay ve Tenkis Davası: Kim, Ne Kadar İsteyebilir?
Altsoyun, anne-babanın ve eşin saklı payı ne kadardır? Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davasını ne zaman ve kime karşı açar? Örnekli anlatım.
Makaleyi dinleyinYaklaşık 3 dk · Türkçe sesli okuma
Bir kişi malvarlığı üzerinde sağlığında ve ölüme bağlı tasarruflarla dilediği gibi işlem yapabilir; ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun, en yakın mirasçıların mirastan tamamen yoksun bırakılmasını önlemek için onlara “saklı pay” tanır. Saklı payı zedelenen mirasçı, aşan tasarrufların indirilmesini tenkis davasıyla isteyebilir.
- Saklı paylı mirasçılar: altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş. Kardeşlerin saklı payı yoktur.
- Altsoyun saklı payı yasal payının yarısı; anne-babanın dörtte biridir.
- Tenkis davası: öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl içinde açılır.
Saklı pay oranları
2007 yılındaki değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmış, oranlar şu şekilde belirlenmiştir (TMK m. 506):
| Mirasçı | Saklı payı |
|---|---|
| Altsoy (çocuk, torun) | Yasal miras payının yarısı |
| Anne ve baba | Her biri için yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş | Altsoy ya da anne-baba zümresiyle birlikteyse yasal payın tamamı; diğer hâllerde dörtte üçü |
Mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan kısım (tasarruf edilebilir kısım) üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Kendi durumunuzdaki oranları miras payı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Bir örnek
Mirasbırakanın eşi ve iki çocuğu bulunsun; terekesi 4.000.000 TL olsun ve mirasbırakan tüm malvarlığını vasiyetle bir arkadaşına bırakmış olsun. Yasal paylar: eş 1/4 (1.000.000 TL), çocukların her biri 3/8 (1.500.000 TL). Saklı paylar: eş için yasal payın tamamı (1.000.000 TL), çocukların her biri için yarısı (750.000 TL). Toplam saklı pay 2.500.000 TL’dir; vasiyet, bu tutarı zedelediği ölçüde tenkis edilir ve vasiyet alacaklısına 1.500.000 TL kalır.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
- Vasiyetnameyle yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve miras sözleşmeleri,
- Mirasçıya mal paylaşımında sayılmak üzere yapılan ve geri vermeye tabi olmayan kazandırmalar,
- Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar (olağan hediyeler hariç),
- Saklı payları açıkça zedelemek amacıyla yapılan devirler (TMK m. 565).
Tenkiste önce ölüme bağlı tasarruflar, yeterli olmazsa sağlararası kazandırmalar en yenisinden başlayarak indirilir (TMK m. 570).
Dava süresi ve taraflar
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Dava, kendisine kazandırma yapılan kişiye karşı açılır. Tenkis talebi, karşı tarafın açtığı davada def’i olarak her zaman ileri sürülebilir.
Mirasbırakan bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış gibi göstermişse muris muvazaası nedeniyle tapu iptali istenebilir; bu dava süreye tabi değildir ve saklı paylı olmayan mirasçılar da açabilir. Tenkis ise yalnızca saklı paylı mirasçılara tanınır ve süreye bağlıdır. İki dava birlikte, kademeli olarak açılabilir.
Sık sorulan sorular
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Hayır. 2007’den bu yana kardeşlerin saklı payı bulunmadığından tenkis davası açamazlar. Ancak koşulları varsa muris muvazaası ya da vasiyetnamenin iptali davaları açılabilir.
Tenkiste malların değeri hangi tarihe göre hesaplanır?
Tereke, kural olarak mirasbırakanın ölüm tarihindeki değerlerine göre hesaplanır. Sağlararası kazandırmalarda ise taşınmazın kazandırma tarihindeki durumu esas alınarak ölüm tarihindeki değeri belirlenir; bilirkişi incelemesi yapılır.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Parlak & İpek Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Av. Yusuf Parlak ve Av. Ammar İpek tarafından kurulan büro; miras, iş, borçlar, aile, gayrimenkul ve ceza hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürütür.
