Aile Hukuku
Velayet Nasıl Belirlenir? Çocuğun Üstün Yararı İlkesi
Boşanmada velayetin kime verileceği çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Mahkemenin baktığı ölçütler, uzman raporu, çocuğun görüşü, ortak velayet ve velayetin değiştirilmesi.
Makaleyi dinleyinYaklaşık 3 dk · Türkçe sesli okuma
Boşanma sürecinin en hassas konusu çoğu zaman çocukların kiminle kalacağıdır. Türk hukukunda velayet, ebeveynlerin değil çocuğun yararını esas alan bir düzenlemedir; mahkeme, her somut olayda çocuğun bedensel, zihinsel ve duygusal gelişimi için en uygun ortamı belirlemeye çalışır.
- Velayet, çocuğun üstün yararına göre belirlenir.
- Mahkeme uzman (pedagog ya da psikolog) raporuna ve sosyal inceleme raporuna sıkça başvurur.
- İdrak çağındaki çocuğun görüşü dinlenir.
- Koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi istenebilir.
Mahkeme nelere bakar?
Velayet düzenlenirken mahkemenin dikkate aldığı başlıca ölçütler şunlardır:
- Çocuğun yaşı, cinsiyeti, sağlık durumu ve bakım ihtiyacı; küçük yaştaki çocuklarda bakımın sürekliliği,
- Ebeveynlerin çocukla kurduğu bağ, bugüne kadar bakımını kimin üstlendiği,
- Ebeveynlerin yaşam koşulları, çalışma düzeni ve çocuğa ayırabilecekleri zaman,
- Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması,
- Çocuğun okul ve sosyal çevresinin korunması,
- Ebeveynlerden birinin çocuğun ruhsal gelişimini olumsuz etkileyebilecek bir davranışının bulunup bulunmadığı.
Ekonomik durum tek başına belirleyici değildir; çünkü maddi ihtiyaçlar iştirak nafakasıyla karşılanabilir.
Uzman raporu ve çocuğun görüşü
Mahkemeler, aile mahkemesi bünyesindeki uzmanlara (psikolog, pedagog ya da sosyal çalışmacı) sosyal inceleme raporu hazırlatır. Rapor, ebeveynlerin ev ortamını ve çocukla ilişkisini değerlendirir. İdrak çağındaki çocuğun görüşü, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve çocuğun üstün yararı ilkesi gereği dinlenir; ancak bu görüş tek başına bağlayıcı değildir ve çocuğun yaşı, olgunluğu ile birlikte değerlendirilir.
Ortak velayet
Ortak velayet, boşanmadan sonra çocuğa ilişkin önemli kararların ebeveynlerce birlikte alınmasıdır. Kanunda açıkça düzenlenmemiş olsa da Yargıtay, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek 7 No’lu Protokol’ü dayanak alarak, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına uygun olması koşuluyla ortak velayete hükmedilebileceğini kabul etmektedir.
Kişisel ilişki
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Mahkeme; hafta sonları, bayramlar, yarıyıl ve yaz tatilleri için görüşme günlerini ve saatlerini belirler. Kişisel ilişki kararına uyulmaması hâlinde icra yoluyla yerine getirme ve diğer yaptırımlar gündeme gelir; sürekli engelleme, velayetin değiştirilmesi sebebi olarak da değerlendirilebilir.
Velayet sahibi ebeveynin yeniden evlenmesi, ilgisizliği, çocuğu diğer ebeveynden uzaklaştırması ya da çocuğun ihtiyaçlarındaki değişiklik gibi yeni durumlar ortaya çıkarsa, hâkim istem üzerine ya da kendiliğinden gerekli önlemleri alır ve velayeti değiştirebilir (TMK m. 183).
Sık sorulan sorular
Velayeti alan ebeveyn çocuğu yurt dışına götürebilir mi?
Velayet sahibi ebeveyn kural olarak çocuğun yerleşim yerini belirleyebilir; ancak taşınma, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını ortadan kaldıracak nitelikteyse mahkemece yeni bir düzenleme yapılması gerekebilir. Haksız olarak yurt dışına götürülen çocuklar için Lahey Sözleşmesi hükümleri uygulanır.
Çocuğun görüşü kaç yaşından itibaren alınır?
Kanunda kesin bir yaş belirtilmemiştir; çocuğun idrak gücüne sahip olması esas alınır. Uygulamada genellikle okul çağındaki çocukların görüşü, uzman eşliğinde dinlenmektedir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Parlak & İpek Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Av. Yusuf Parlak ve Av. Ammar İpek tarafından kurulan büro; miras, iş, borçlar, aile, gayrimenkul ve ceza hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürütür.
