Nafaka Türleri: Tedbir, Yoksulluk ve İştirak Nafakası

Nafaka, aile hukukunda bir kişinin geçimini sağlayamayan yakınına ya da eşine ödediği düzenli parasal katkıdır. Boşanma davası sırasında, boşanmadan sonra ve hatta evlilik dışında farklı türleri bulunur. Her birinin şartları, süresi ve sona erme sebepleri farklıdır.

Tedbir nafakası

Boşanma ya da ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Tedbir nafakası kusur aranmadan, tarafların gelir durumuna göre belirlenir ve dava kesinleşinceye kadar ödenir.

Yoksulluk nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m. 175). Nafaka toplu ödeme ya da aylık irat şeklinde belirlenebilir. Talep boşanma davasıyla birlikte ya da boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla yapılabilir.

İştirak nafakası

Velayet kendisine verilmeyen ana ya da baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182). İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar sürer; eğitimi devam eden çocuk için ergin olduktan sonra da eğitimin gerektirdiği süre boyunca nafaka istenebilir.

Yardım nafakası

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür; kardeşler için bu yükümlülük refah içinde olma şartına bağlıdır (TMK m. 364). Nafaka, alacaklının geçimi için gerekli ve yükümlünün mali gücüyle orantılı olmalıdır.

Artırma, azaltma ve kaldırma

Tarafların mali durumları değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Kararda artışa ilişkin bir hüküm yoksa, nafaka alacaklısı her yıl artış için dava açabilir; mahkemeler çoğunlukla TÜFE oranını esas alır.

Yoksulluk nafakası; alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176).

Ödenmeyen nafaka

Nafaka kararı ilam niteliğindedir; ödenmeyen nafaka için doğrudan ilamlı icra takibi yapılabilir. Nafaka yükümlülüğüne uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m. 344); borç ödenirse borçlu tahliye edilir.

Sık sorulan sorular