Borçlar Hukuku
Alacak Davalarında Zamanaşımı Süreleri
Genel zamanaşımı on yıl; kira, faiz, ücret ve eser alacaklarında beş yıl; haksız fiilde iki ve on yıl. Zamanaşımını kesen ve durduran sebepler, hak düşürücü süreden farkı.
Makaleyi dinleyinYaklaşık 4 dk · Türkçe sesli okuma
Bir alacağın varlığı, onun her zaman istenebileceği anlamına gelmez. Kanunda belirlenen süre geçtikten sonra borçlu, “zamanaşımı” def’ini ileri sürerek ödemekten kaçınabilir. Bu nedenle alacaklının hangi sürenin işlediğini bilmesi ve süreyi kesecek işlemleri zamanında yapması önemlidir.
- Kanunda aksi yoksa her alacak 10 yılda zamanaşımına uğrar.
- Kira, faiz, ücret, vekâlet ve eser alacakları 5 yıldır.
- Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme: öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl.
- Borcun ikrarı, kısmi ödeme, dava ve icra takibi zamanaşımını keser.
Başlıca zamanaşımı süreleri
| Alacak | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural (ör. borç para, satış bedeli) | 10 yıl | TBK m. 146 |
| Kira bedelleri, faizler, dönemsel edimler | 5 yıl | TBK m. 147 |
| Vekâlet, komisyon, acentelik, simsarlık | 5 yıl | TBK m. 147 |
| Eser sözleşmesi (yüklenicinin ağır kusuru hariç) | 5 yıl | TBK m. 147 |
| İşçi ücreti, kıdem ve ihbar tazminatı, izin ücreti | 5 yıl | TBK m. 147; İş K. ek m. 3 |
| Haksız fiil (ör. trafik kazası) tazminatı | 2 yıl / 10 yıl | TBK m. 72 |
| Sebepsiz zenginleşme | 2 yıl / 10 yıl | TBK m. 82 |
| Bonoda keşideciye karşı | 3 yıl | Vadeden itibaren |
| İlamlı alacak (mahkeme kararı) | 10 yıl | İlamın kesinleşmesi |
Haksız fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat talebi için de bu uzun süre uygulanır (TBK m. 72/1).
Süre ne zaman başlar?
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olmasıyla, yani istenebilir hâle gelmesiyle başlar (TBK m. 149). Vadesi belli olan alacaklarda vade tarihi, ihbara bağlı alacaklarda ihbarın yapılabileceği gün esas alınır. Haksız fiilde ise süre, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesiyle başlar.
Zamanaşımının kesilmesi ve durması
Şu durumlarda zamanaşımı kesilir ve süre yeniden işlemeye başlar (TBK m. 154):
- Borçlunun borcu ikrar etmesi; özellikle faiz ya da kısmi ödeme yapması, rehin veya kefil göstermesi,
- Alacaklının dava açması ya da def’i yoluyla ileri sürmesi, icra takibi başlatması, iflas masasına başvurması.
Bazı durumlarda ise zamanaşımı hiç başlamaz ya da işlemekteyse durur: çocukların ana ve babasına karşı alacakları velayet süresince, eşlerin birbirine karşı alacakları evlilik süresince, işçinin işverenle birlikte yaşadığı hâllerde hizmet ilişkisi süresince ve alacağın Türk mahkemelerinde ileri sürülmesinin imkânsız olduğu süre boyunca (TBK m. 153).
Zamanaşımı yalnızca borçlu ileri sürerse dikkate alınır ve kesilebilir. Hak düşürücü süreler (ör. mirasın reddi, önalım ve iptal davası süreleri) ise kesilmez, durmaz ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir; süre geçince hakkın kendisi sona erer.
Zamanaşımı dolmuş bir alacak için takip yapılırsa
Zamanaşımı dolmuş bir alacak için de icra takibi başlatılabilir; borçlu süresi içinde itiraz etmezse takip kesinleşir. Borçlu zamanaşımını ödeme emrine itirazında ileri sürebilir; itiraz süresi geçmişse koşulları varsa icra mahkemesinden takibin iptalini isteyebilir (İİK m. 71). Zamanaşımına uğramış bir borcun bilerek ödenmesi hâlinde ise ödenen geri istenemez.
Sık sorulan sorular
Zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilebilir mi?
Hayır. Türk Borçlar Kanunu’nda yer alan zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez (TBK m. 148). Zamanaşımından önceden feragat de geçersizdir.
Borçlunun yaptığı küçük bir ödeme süreyi yeniler mi?
Evet. Kısmi ödeme borcun ikrarı anlamına gelir ve zamanaşımını keser; süre ödeme tarihinden itibaren yeniden başlar. Ödemenin hangi borca yapıldığının dekontta belirtilmesi ispatı kolaylaştırır.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Parlak & İpek Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Av. Yusuf Parlak ve Av. Ammar İpek tarafından kurulan büro; miras, iş, borçlar, aile, gayrimenkul ve ceza hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürütür.
