Ceza Hukuku
Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma: Ceza Davalarında Bilinmesi Gerekenler
Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre, şikâyetten vazgeçme, uzlaştırmanın kapsamı ve işleyişi, edimin yerine getirilmesi ve uzlaşmanın sonuçları.
Makaleyi dinleyinYaklaşık 4 dk · Türkçe sesli okuma
Bazı suçlarda soruşturma başlatılabilmesi için mağdurun şikâyette bulunması gerekir. Bu suçlarda şikâyet hakkı belirli bir süreye bağlıdır ve çoğu durumda taraflar, dava açılmadan önce bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma imkânına sahiptir. Hem mağdurlar hem şüpheliler için süreler ve seçenekler önemlidir.
- Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır.
- Şikâyetten vazgeçme hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür; sanık kabul etmezse sonuç doğurmaz.
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dava açılmadan önce uzlaştırma denenir.
- Uzlaştırma görüşmelerindeki açıklamalar delil olarak kullanılamaz.
Şikâyete bağlı suçlar
Kanun bazı suçlarda soruşturma ve kovuşturmayı mağdurun şikâyetine bağlamıştır. Kasten yaralamanın basit hâli, basit tehdit, hakaret, konut dokunulmazlığının ihlali, mala zarar verme ve güveni kötüye kullanmanın basit hâli bunların başlıcalarıdır. Bu suçlarda şikâyet yoksa savcılık soruşturma başlatmaz.
Şikâyet süresi
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır (TCK m. 73). Altı aylık süre faili öğrenmekle başladığından, fail bilinmiyorsa süre işlemez; ancak her hâlde dava zamanaşımı süresi içinde şikâyette bulunulmalıdır. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir.
Şikâyete bağlı olmayan suçlarda (ör. nitelikli dolandırıcılık, yağma, cinsel suçların çoğu) savcılık suçu öğrendiği anda kendiliğinden soruşturma başlatır. Bu suçlarda şikâyetten vazgeçmek yargılamayı durdurmaz; ancak mağdurun tutumu cezanın belirlenmesinde değerlendirilebilir.
Şikâyetten vazgeçme
Şikâyetten vazgeçme, hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür ve davanın düşmesine yol açar. Ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse vazgeçme sonuç doğurmaz; bu, sanığa beraat kararı alma imkânı tanır. Birden fazla şüpheliden biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar (TCK m. 73/4–6).
Uzlaştırma nasıl işler?
Şikâyete bağlı suçlar ile kanunda sayılan bazı suçlarda (örneğin kasten yaralamanın bazı hâlleri, taksirle yaralama, basit hırsızlık, basit dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma) dava açılmadan önce uzlaştırma yoluna gidilir (CMK m. 253). Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma uygulanmaz.
- 1Uzlaştırma bürosu
Savcılık, dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; büro bir uzlaştırmacı görevlendirir.
- 2Teklif
Uzlaştırmacı tarafları uzlaşmaya davet eder; teklifi düşünmek için üç gün süre verilir, bu sürede yanıt verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.
- 3Müzakere
Taraflar uzlaştırmacı eşliğinde görüşür; uzlaştırma kural olarak otuz gün içinde sonuçlandırılır, gerekirse yirmi gün uzatılabilir.
- 4Rapor
Uzlaştırmacı sonucu raporla savcılığa bildirir; savcı uzlaşmanın tarafların özgür iradesine dayandığını denetler.
Uzlaşmanın sonuçları
Taraflar uzlaşır ve şüpheli edimini (örneğin özür dilemek ya da zararı ödemek) derhâl yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edim ileri bir tarihte ya da taksitle yerine getirilecekse kamu davasının açılması ertelenir; edim yerine getirildiğinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir, getirilmezse dava açılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi hâlinde mağdur, aynı olay nedeniyle ayrıca tazminat davası açamaz.
Uzlaştırma kovuşturma aşamasında da uygulanabilir; dava açıldıktan sonra uzlaştırma kapsamındaki bir suç tespit edilirse mahkeme dosyayı uzlaştırmaya gönderir (CMK m. 254).
Sık sorulan sorular
Uzlaşmak suçu kabul etmek anlamına gelir mi?
Hayır. Uzlaştırma görüşmeleri sırasında yapılan açıklamalar, hiçbir soruşturma, kovuşturma ya da davada delil olarak kullanılamaz. Uzlaşma, suçun kabulü değil uyuşmazlığın çözümüne ilişkin bir anlaşmadır.
Uzlaşmayı kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Uzlaştırma tarafların özgür iradesine dayanır; taraflardan biri kabul etmezse dosya savcılığa geri döner ve soruşturmaya devam edilir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Parlak & İpek Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Av. Yusuf Parlak ve Av. Ammar İpek tarafından kurulan büro; miras, iş, borçlar, aile, gayrimenkul ve ceza hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürütür.
