İş Hukuku
Kıdem Tazminatı Hangi Durumlarda Ödenir?
Kıdem tazminatına hak kazandıran fesih hâlleri, bir yıllık çalışma şartı, giydirilmiş ücret ve tavan, istifa eden işçinin durumu ve zamanaşımı.
Makaleyi dinleyinYaklaşık 4 dk · Türkçe sesli okuma
Kıdem tazminatı, işçinin işyerinde geçirdiği süreye karşılık iş sözleşmesinin sona ermesiyle ödenen bir tazminattır. Her iş sözleşmesinin sona ermesinde ödenmez; kanunda sayılan fesih hâllerinden birinin bulunması gerekir. Hukuki dayanağı, yürürlükteki 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesidir.
- Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmak gerekir.
- Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir; fesih tarihindeki tavan uygulanır (güncel tavan 73.729,84 TL).
- Kural olarak istifada ödenmez; haklı nedenle istifada ödenir.
- Zamanaşımı 5 yıldır; dava öncesi arabuluculuk zorunludur.
Hangi durumlarda hak kazanılır?
En az bir yıl çalışmış işçinin sözleşmesi şu hâllerden biriyle sona ererse kıdem tazminatı ödenir:
- İşverenin feshi: İşveren, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (İş K. m. 25/II) dışındaki bir sebeple sözleşmeyi feshederse.
- İşçinin haklı feshi: Ücretin ödenmemesi, fazla mesainin karşılanmaması, sigortanın eksik bildirilmesi, mobbing gibi sebeplerle işçi sözleşmeyi feshederse (İş K. m. 24).
- Askerlik: Muvazzaf askerlik görevi nedeniyle ayrılırsa.
- Emeklilik: Yaşlılık aylığı bağlanması ya da yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim gününü (ör. 15 yıl ve 3600 gün) doldurup SGK’dan yazı alarak ayrılırsa.
- Evlilik: Kadın işçi evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılırsa.
- Ölüm: İşçi ölürse tazminat yasal mirasçılarına ödenir.
Nasıl hesaplanır?
Her tam yıl için otuz günlük ücret esas alınır; bir yıldan artan süreler orantılı hesaplanır. Hesaba esas ücret, çıplak ücrete düzenli ödenen yemek, yol, prim ve ikramiye gibi ödemelerin eklenmesiyle bulunan “giydirilmiş brüt ücrettir”. Ancak bir yıl için ödenecek tutar, fesih tarihinde geçerli kıdem tazminatı tavanını aşamaz.
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi (binde 7,59) kesilir. Kendi tutarınızı kıdem tazminatı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. İşyeri devirlerinde devralan işveren de önceki süreden sorumludur. Daha önce kıdem tazminatı ödenmiş süreler yeniden hesaba katılmaz.
İstifa eden işçi kıdem alabilir mi?
Haklı bir neden olmadan yapılan istifada kıdem tazminatı ödenmez. Ancak istifa dilekçesinde belirtilen neden gerçekte bir haklı fesih sebebiyse (örneğin ücretler aylardır geç ödeniyorsa), bu istifa işçinin haklı feshi sayılır ve tazminat doğar. Dilekçede nedenin açıkça yazılması ve sürelere dikkat edilmesi önemlidir.
İşverenin “istifa etmezsen tazminatını alamazsın” gibi baskılarla imzalattığı dilekçeler de dava sırasında tartışılabilir; ancak baskının ispatı her zaman kolay değildir.
Ödeme ve zamanaşımı
Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olur. Geç ödenmesi hâlinde bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Talep hakkı beş yıllık zamanaşımına tabidir ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Sık sorulan sorular
Emekli olduktan sonra çalışmaya devam edersem kıdem alabilir miyim?
Emeklilik nedeniyle ayrılıp kıdem tazminatını alan işçi, aynı ya da başka işverende yeniden çalışmaya başlarsa yeni dönem için ayrıca kıdem tazminatı hakkı doğabilir; bu sürede de fesih hâlinin kanuna uygun olması gerekir.
Belirli süreli sözleşmenin sona ermesinde kıdem ödenir mi?
Yargıtay uygulamasına göre belirli süreli sözleşmenin süresinin dolmasıyla sona ermesi hâlinde de en az bir yıllık çalışma varsa kıdem tazminatı ödenir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Parlak & İpek Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Av. Yusuf Parlak ve Av. Ammar İpek tarafından kurulan büro; miras, iş, borçlar, aile, gayrimenkul ve ceza hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürütür.
